Słuch fonemowy jest to zdolność do kwalifikowania wyróżnionych z potoku mowy głosek jako przynależnych do określonych, fonologicznie zdeterminowanych klas głosek. Nie jest to zdolność wrodzona, lecz wykształcająca się w dzieciństwie, pod wpływem bodźców słuchowych.

Naturalny trening słuchu fonemowego zaczyna się bardzo wcześnie - niemowlę reaguje na głos matki, w 2-gim półroczu życia dziecko zaczyna różnicować dźwięki i je naśladować.

Wg. badań B. Rocławskiego i jego współpracowników słuch fonemowy zaczyna się kształtować w trzecim kwartale życia, a w wieku 2 lat jego stan pozwala na fonologicznie poprawne kwalifikowanie prawie wszystkich głosek starannie artykułowanych. Dotyczy to także tych głosek, których dziecko nie potrafi jeszcze wypowiedzieć.

Słuch fonemowy pozwala wyodrębnić z potoku mowy wyrazy, w wyrazach - sylaby, w sylabach - głoski, uchwycić kolejność głosek w wyrazie, a także odróżnić poszczególne głoski (zwłaszcza głoski dźwięczne, od ich bezdźwięcznych odpowiedników.

Dzieci uczęszczające do przedszkoli uczestniczą w wielu zajęciach, zabawach, które mają na celu rozwój właśnie tej umiejętności. Oto kilka prostych zadań, które rodzice mogą wykonać ze swoim przedszkolakiem w domu.

Ile słów ma zdanie

Może wydawać Ci się to dziwne, ale dzieci nie zawsze mają świadomość ilości wypowiadanych słów. Mówią całymi zdaniami, ale nie zawsze są w stanie wyodrębnić poszczególne wyrazy. Dlatego zacznij zabawę od prostego zdania, np.: „Kot pije mleko.” Dziecko niech klaśnie lub podskoczy przy każdym wyrazie lub ułoży tyle klocków ile słów usłyszało. Potem możecie wspólnie rozwijać zdanie: A teraz dodamy do tego zdania słowo „smaczne” – powiedz do dziecka, i zapytaj: Czy może być takie zdanie: „Smaczne kot pije mleko”? To ćwiczenie uczy też wyczucia językowego.

Rymy

Nieoceniona jest wartość wierszyków dla dzieci, szczególnie, tych, które się rymują. Kiedy Twój przedszkolak pomaga Ci w kuchni, możecie pobawić się tak – znajdź rym do ... i pokaż dziecku pietruszkę. Przykładowe rymy: pietruszka – gruszka, ogórek – mundurek, marchewka – rzodkiewka, sałata – łata, itp.

Sylaby

Do worka włóżcie dużo zabawek – losuj je z dzieckiem na zmianę. Kiedy wylosujesz zabawkę – nie wyjmuj jej od razu z worka, tylko powiedz jej nazwę dzieląc j na sylaby, np. klo – cek, zadaniem dziecka jest odgadnąć jaką zabawkę wylosowałeś. Wbrew pozorom nie dla wszystkich dzieci jest to łatwe. Kiedy dziecko wylosuje zabawkę – powinno zrobić to co Ty.

Kraina liter

Wybierz jedną literę lub sylabę i staraj się powiedzieć jak najwięcej wyrazów zaczynających się na nią. Za każdym razem, gdy dziecko usłyszy wskazaną literę/sylabę powinno klasnąć, podskoczyć lub wykonać inny umówiony gest.